Katër muzikantë sfiduan KGB-në me mesazhe të fshehura në partitura

Katër muzikantë amerikanë përdorën partitura të koduara për të nxjerrë informacione për hebrenjtë disidentë në Bashkimin Sovjetik. Misioni i vitit 1985 përfundoi me arrestimin dhe dëbimin e tyre, por historia e tyre u bë lajm ndërkombëtar.

Në vitin 1985, katër muzikantë hebrenj nga Shtetet e Bashkuara udhëtuan në Bashkimin Sovjetik me një mision të pazakontë: të ndihmonin hebrenjtë disidentë, të cilëve u refuzohej leja për t’u larguar nga vendi, dhe të përcillnin historitë e tyre jashtë kufijve. Informacionet e ndjeshme fshiheshin në partitura muzikore, një mënyrë e thjeshtë për t’i kaluar pa tërhequr vëmendjen e autoriteteve.

Historia e kuartetit Klezmer Conservatory Quartet rrëfehet në librin e ri *Notes of Deception*, bashkëshkruar nga Merryl Goldberg, njëra prej muzikanteve, dhe Vince Houghton, drejtor i Muzeut Kombëtar Kriptologjik të Agjencisë së Sigurisë Kombëtare amerikane. Goldberg thotë se ekipi e mbajti për një kohë të gjatë të fshehtë përvojën, pjesërisht për të mos zbuluar metodën që mund të ndihmonte njerëz të tjerë.

Mesazhe të koduara në nota muzikore

Në vitet 1970 dhe 1980, shumë hebrenj sovjetikë aplikonin për viza daljeje, por kërkesat e tyre refuzoheshin. Këta njerëz u njohën si “refuzenikë”. Aktivistët perëndimorë mund t’u dërgonin letra, libra e ilaçe, por shpesh mungonin të dhënat bazë për identitetin dhe vendndodhjen e tyre.

Kuarteti u ftua të vizitonte pesë qytete sovjetike si turistë dhe muzikantë. Në Tbilisi planifikuan të takonin Phantom Orchestra-n, një grup ku bënin pjesë refuzenikë dhe disidentë. Emra, adresa, numra telefoni dhe të dhëna të tjera u shndërruan në shenja muzikore, që të dukeshin si partitura të pazakonta e jo si mesazhe sekrete.

Goldberg e përshkroi kodin si të thjeshtë, por të fshehur në sy të të gjithëve. Sipas Houghtonit, kjo teknikë, e njohur si steganografi, funksiononte sepse informacioni fshihej brenda diçkaje që dukej krejt e zakonshme: muzikës së shkruar nga vetë muzikantët.

Përballja me KGB-në

Muzikantët mbërritën në Moskë më 21 maj 1985. Ata prisnin që hoteli i tyre të përgjohej dhe ndanin informacione të ndjeshme me shënime që më pas i digjnin. Në aeroport iu nënshtruan marrjeve në pyetje të gjata, ndërsa gjatë qëndrimit ndiqeshin nga agjentë të KGB-së.

Në Tbilisi kaluan kohë duke luajtur me Phantom Orchestra-n dhe mblodhën informacione për disidentët. Më pas udhëtuan drejt Jerevanit, ku dhanë një koncert dhe takuan muzikantë vendas. Të nesërmen u arrestuan, u akuzuan se kishin shkelur rregullat për udhëtimet turistike dhe u dëbuan me aeroplan drejt Stokholmit.

Lajmi për dëbimin e tyre u përhap ndërkombëtarisht dhe ndihmoi në përpjekjet e mëvonshme për të tërhequr vëmendjen e senatorëve dhe zyrtarëve të Departamentit të Shtetit amerikan. Disa prej refuzenikëve që takuan arritën më vonë në SHBA. Goldberg kujton se ata u kishin thënë muzikantëve se prania e tyre ishte e rëndësishme, sepse ndihmonte që bota të mësonte për ta dhe që rezistenca e tyre të vazhdonte.