Ligji për Specialen vë në provë raportet e Kosovës me partnerët perëndimorë

Përplasja për Gjykatën Speciale ka nxjerrë në pah qëndrime të ndryshme edhe mes analistëve: Daniel Serwer sheh rritje të gatishmërisë për të pohuar sovranitetin, ndërsa Lulzim Peci paralajmëron se situata mund të kalojë nga retorika në përplasje institucionale. Në qendër të debatit janë ndryshimet ligjore të kundërshtuara nga Bashkimi Evropian.

Mosmarrëveshjet mes Kosovës dhe aleatëve perëndimorë për Gjykatën Speciale janë shtrirë përtej Qeverisë së Albin Kurtit. Përplasja është ashpërsuar pas dënimit të katër ish-krerëve të UÇK-së dhe miratimit nga Kuvendi të ndryshimeve në ligjin që rregullon Dhomat e Specializuara.

Vlerësimet ndryshojnë nëse kundërshtimi i qëndrimeve perëndimore shënon një kthesë në politikën e Kosovës. Daniel Serwer, nga Universiteti Johns Hopkins, thotë se po bëhet politikisht më e pranueshme të vihet theksi te sovraniteti i vendit. Ai i lidh kundërshtimet e PDK-së ndaj gjykatës me ato të Vetëvendosjes dhe me mosmarrëveshjet e mëhershme për veprimet në veri.

Ndryshe e sheh situatën Lulzim Peci, drejtor i KIPRED-it. Sipas tij, deklaratat e një partie opozitare nuk përbëjnë qëndrim zyrtar të shtetit dhe përgjegjësinë për politikën e jashtme e ka Qeveria. Ai paralajmëron se përplasja mund të bëhet institucionale nëse qeveria ndërmerr hapa për zbatimin e ndryshimeve ligjore.

Më 16 shtator, Dhomat e Specializuara shpallën fajtorë Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin për krime lufte dhe i dënuan me nga 13 deri në 25 vjet burgim. Aktgjykimi është i shkallës së parë dhe mund të apelohet. SHBA-ja kërkoi respektimin e vendimit dhe shmangien e retorikës nxitëse, ndërsa BE-ja theksoi pavarësinë e gjykatës.

PDK-ja, e cila ishte në pushtet kur u krijuan kushtet për themelimin e gjykatës më 2015, kundërshtoi publikisht qëndrimet e partnerëve. Ndryshimet në ligj, të iniciuara nga kjo parti dhe të miratuara nga Kuvendi më 6 tetor, parashohin kufizim të juridiksionit, dënim maksimal prej 15 vjetësh dhe mundësinë që dënimet të vuhet në Kosovë. BE-ja tha se ndryshimet bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të vendit.

Kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, ia përcolli ndryshimet presidentes Justina Shiroka Pula për dekretim më 15 tetor. Presidentja ka tetë ditë për të vepruar. Një ditë më parë, Qeveria kishte krijuar edhe një grup punues për hartimin e strategjisë shtetërore për procedurat e apelit në Hagë.

Serwer kërkon që Kosova të ruajë marrëdhënie të forta me BE-në dhe NATO-n, duke theksuar se konsultimi dhe koordinimi mund të shmangin probleme. Peci paralajmëron se çështja mund të përshkallëzohet nëse ndryshimet zbatohen ose nëse kërkohet që të dënuarit t’i vuajnë dënimet në Kosovë. Ai sheh si moment të rëndësishëm edhe rezultatin e apelit për katër ish-krerët e UÇK-së.