Ndryshimet për Dhomat e Specializuara shtojnë tensionet mes Prishtinës dhe aleatëve

Vendimi i Hagës dhe ndryshimet në ligjin për Dhomat e Specializuara kanë ndezur debat të ri mes politikës kosovare dhe partnerëve perëndimorë. PDK-ja kundërshton vlerësimin e BE-së për ligjin, ndërsa analistët paralajmërojnë se përplasja mund të thellohet nëse kalon në veprime institucionale.

Aktgjykimi i shkallës së parë ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe ndryshimet e miratuara në ligjin për Dhomat e Specializuara kanë hapur një debat të ri mes politikës kosovare dhe aleatëve perëndimorë. Në qendër të përplasjes është kundërshtimi i Bashkimit Evropian se ndryshimet ligjore bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës.

Më 16 shtator, gjykata në Hagë shpalli fajtorë Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin për krime lufte, duke i dënuar me burgim nga 13 deri në 25 vjet. Vendimi është i shkallës së parë dhe mund të apelohet. SHBA-ja kërkoi respektimin e tij dhe shmangien e retorikës nxitëse, ndërsa BE-ja theksoi rëndësinë e pavarësisë së gjykatës.

Kryeministri Albin Kurti e quajti aktgjykimin “padrejtësi të papranueshme”. Reagime të drejtpërdrejta ndaj diplomatëve perëndimorë pati edhe nga Partia Demokratike e Kosovës, e cila ishte në pushtet kur u krijuan kushtet për themelimin e gjykatës më 2015. Kryetari i PDK-së, Bedri Hamza, u kërkoi ambasadorëve aleatë të kontribuojnë në pasqyrimin e drejtë të situatës.

Nënkryetarja e partisë, Vlora Çitaku, kritikoi ambasadorin britanik Jonathan Hargreaves, pasi ai tha se dënimet në Hagë lidhen me përgjegjësinë penale individuale. Ajo pretendoi se aktgjykimi e kishte cilësuar UÇK-në si ndërmarrje të përbashkët kriminale. Trupi gjykues konstatoi pjesëmarrjen e katër të akuzuarve në një ndërmarrje të përbashkët kriminale, por tha se çështja nuk kishte të bënte me legjitimitetin e UÇK-së apo synimin për pavarësinë e Kosovës.

Ndryshimet ligjore dhe reagimi i BE-së

Më 6 tetor, Kuvendi miratoi ndryshime në ligjin për Dhomat e Specializuara, të propozuara nga PDK-ja. Ato parashohin, ndër të tjera, kufizim të juridiksionit të gjykatës, dënim maksimal prej 15 vjetësh dhe mundësi që dënimet të vuajnë në Kosovë. BE-ja kërkoi respektimin e mandatit dhe pavarësisë së gjykatës, si dhe garantimin e drejtësisë për viktimat dhe familjet e tyre.

Deputeti i PDK-së Përparim Gruda, iniciues i ndryshimeve, tha se partia është e bindur që ligji nuk shkel detyrimet e Kosovës. Analistët, megjithatë, kanë interpretime të ndryshme për domethënien politike të kësaj përplasjeje. Daniel Serwer, nga Universiteti Johns Hopkins, e sheh si pjesë të një prirjeje në rritje për të pohuar sovranitetin e Kosovës, ndërsa Lulzim Peci i KIPRED-it thekson se deklaratat e opozitës nuk përbëjnë qëndrim zyrtar të shtetit.

Peci paralajmëron se rreziku rritet nëse mosmarrëveshja kalon nga deklaratat në veprime institucionale për zbatimin e ndryshimeve. Ndërkohë, më 15 tetor, kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, ia përcolli ndryshimet presidentes Justina Shiroka-Pula për dekretim; presidentja ka tetë ditë kohë për të vepruar. Një ditë më herët, Qeveria kishte themeluar një grup punues për koordinimin e strategjisë shtetërore lidhur me procedurat e apelit në Hagë.

Tensionet me aleatët kanë pasur më herët si pikë përplasjeje veprimet e institucioneve të Kosovës në veri. Në vitin 2023, BE-ja vendosi masa ndaj Kosovës, përfshirë pezullimin e vizitave të nivelit të lartë dhe një pjese të bashkëpunimit financiar; vitin e kaluar, SHBA-ja pezulloi nisjen e Dialogut Strategjik. Serwer thekson se konsultimi dhe koordinimi me BE-në e NATO-n mund të ndihmojnë në ruajtjen e marrëdhënieve dhe shmangien e problemeve të mëtejshme.

Për momentin, BE-ja nuk ka paralajmëruar masa konkrete për ndryshimet ligjore, por ka kujtuar rëndësinë e sundimit të ligjit në procesin e integrimit evropian. Komisionarja për zgjerim, Marta Kos, tha më 12 tetor se vendet kandidate që bëjnë hapa prapa nuk janë në rrugën e duhur drejt anëtarësimit. Sipas Pecit, edhe rezultati i apelit për katër ish-krerët e UÇK-së mund të ndikojë në zhvillimin e mëtejshëm të marrëdhënieve.