Uashingtoni përsërit qëndrimin: Dialogu me Kosovën varet nga përmbushja e zotimeve

Uashingtoni nuk ka ndryshuar qëndrim për Dialogun Strategjik me Kosovën: rifillimi mbetet i lidhur me krijimin e kushteve të përshtatshme dhe përmbushjen e zotimeve. Kërkesa e presidentes për rinisjen e tij nuk e ka ndryshuar këtë vlerësim, ndërsa eksperti Adrian Shtuni thotë se duhen hapa konkretë nga autoritetet e Kosovës.

Departamenti amerikan i Shtetit ka përsëritur se rifillimi i Dialogut Strategjik me Kosovën varet nga krijimi i kushteve të përshtatshme, përfshirë përmbushjen e zotimeve ndaj komunitetit serb. Në një përgjigje për Radio Evropa e Lirë më 13 tetor, DASH-i mbajti të njëjtin qëndrim që kishte shprehur në korrik.

“Ne mbetemi të përkushtuar për avancimin e interesave të përbashkëta të Shteteve të Bashkuara dhe popullit të Kosovës”, tha një zëdhënës i Departamentit të Shtetit. Përgjigjja erdhi pas kërkesës së presidentes së Kosovës, Justina Shiroka Pula, për rifillimin e dialogut në takimin e 12 tetorit me senatorët amerikanë Jeanne Shaheen dhe Dick Durbin në Prishtinë.

Sipas Presidencës, presidentja theksoi se dialogu është i rëndësishëm për thellimin e partneritetit dhe avancimin e prioriteteve të përbashkëta. Shaheen tha në një intervistë për Radio Televizionin e Kosovës se rifillimi do të ishte i mirëpritur, por përmendi ndryshimet në administratën amerikane dhe në Departamentin e Shtetit si sfida.

Kushtet për rifillim

SHBA-ja e pezulloi Dialogun Strategjik për një periudhë të pacaktuar në shtator të vitit 2025, duke përmendur shqetësime për veprimet e Qeverisë së atëhershme në detyrë. Vendimi erdhi pas veprimeve të autoriteteve të Kosovës ndaj institucioneve paralele serbe që vepronin në vend.

Eksperti i sigurisë dhe politikës së jashtme Adrian Shtuni tha se qëndrimi amerikan nuk do të ndryshojë pa hapa konkretë për adresimin e arsyeve që çuan te pezullimi. Sipas tij, kompromisi politik që mundësoi zgjedhjen e presidentes është shpresëdhënës, por nuk mjafton për rifillimin e dialogut. Ai kërkoi gjithashtu angazhim më të madh diplomatik të Kosovës në Uashington.

DASH-i nuk i renditi zotimet që pret të përmbushen. Ndër çështjet e përmendura prej vitesh nga SHBA-ja dhe Bashkimi Evropian është zbatimi i marrëveshjeve të dialogut Kosovë-Serbi, përfshirë krijimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe, në përputhje me Marrëveshjen Bazë të vitit 2023 dhe Aneksin e Ohrit.

Perëndimi kërkon gjithashtu zgjidhjen e kontesteve me Kishën Ortodokse Serbe, mbrojtjen e lirive fetare dhe shmangien e veprimeve të njëanshme në veri. Kosova, nga ana tjetër, thotë se zbatimi i obligimeve duhet të jetë i ndërsjellë dhe kërkon që Serbia ta nënshkruajë Marrëveshjen Bazë. Prishtina kërkon edhe ekstradimin e Milan Radoiçiqit, të cilin e akuzon për përfshirje në sulmin e armatosur në Banjskë më 2023.

Pasojat e pezullimit

Shtuni e përshkroi pezullimin si një masë me pasoja politike dhe diplomatike, që ngrin një kuadër të planifikuar bashkëpunimi të nivelit të lartë. Sipas tij, kjo kufizon mundësitë për koordinim dhe bashkëpunim ekonomik, tregti, investime dhe nisma në energji e infrastrukturë, si dhe mbështetjen për synimet ndërkombëtare të Kosovës.

Megjithatë, ai theksoi se pezullimi nuk nënkupton ndërprerjen e çdo bashkëpunimi me SHBA-në. Bashkëpunimi në siguri dhe në ngritjen e kapaciteteve ushtarake vazhdon, ndërsa dialogu i pezulluar lidhet kryesisht me kuadrin e nivelit të lartë për zgjerimin e partneritetit.

Kosova ka propozuar që kampi Bondsteel të bëhet bazë e përhershme amerikane. Senatori Durbin tha se propozimi duhet shqyrtuar seriozisht dhe se Qeveria e Kosovës ka paraqitur edhe një marrëveshje financiare. Shtuni vlerësoi se vendimi i Uashingtonit do të varet kryesisht nga interesat strategjike dhe ushtarake amerikane, ndërsa gjasat për përgjigje pozitive i konsideroi të ulëta, në kohën kur SHBA-ja po shqyrton reduktimin e pranisë së saj ushtarake në Evropë.